CEM I mi CEM II mi? Projede doğru çimento tipini seçmek

TS EN 197-1, çimentoları klinker oranına ve içerdiği ana bileşenlere göre beş aileye ayırır. Sahada en çok karşılaşılan ikisi CEM I ve CEM II’dir. İkisi de aynı dayanım sınıfında üretilebilir; aradaki fark dayanımın nasıl ve ne hızda kazanıldığında, betonun ısınmasında ve uzun vadeli dayanıklılığında ortaya çıkar.

CEM I: saf portland çimentosu

CEM I en az %95 oranında portland klinkeri içerir. Geri kalanı üretim sırasında eklenen minör bileşenlerdir. Klinker oranı yüksek olduğu için hidratasyon hızlı başlar ve erken dayanım kısa sürede yükselir.

Bu özellik kalıp devir hızının önem taşıdığı işlerde belirleyici olur. Prefabrik eleman üretimi, öngerilmeli beton ve kalıbın erken sökülmesi gereken şantiye işleri CEM I’in doğal kullanım alanıdır. Soğuk mevsimde beton dökülüyorsa erken dayanımın hızlı gelmesi, donma riski açısından da avantaj sağlar.

Bedeli ise ısıdır. Hızlı hidratasyon çok ısı açığa çıkarır. Kalın kesitli bir temelde bu ısı içeride birikir, dış yüzey soğurken iç kısım genleşmiş kalır ve termal çatlaklar oluşur.

CEM II: katkılı portland çimentosu

CEM II’de klinkerin bir bölümü yerini granüle yüksek fırın cürufu, uçucu kül, doğal puzolan, silis dumanı veya kalkere bırakır. Katkının cinsi harfle, oranı ise A ve B ile gösterilir: CEM II/A-S %6-20 arasında cüruf içerirken CEM II/B-S %21-35 aralığındadır.

Katkılı çimentolarda erken dayanım daha yavaş gelişir, buna karşılık dayanım kazanımı 28 günden sonra da sürer. Hidratasyon ısısı düşüktür; bu da kütle betonunda, geniş radye temellerde ve sıcak havada dökümde termal çatlak riskini azaltır.

Dayanıklılık tarafındaki fark

Puzolanik katkılar hidratasyon sırasında açığa çıkan kalsiyum hidroksitle tepkimeye girerek ek bağlayıcı faz oluşturur. Sonuçta boşluk yapısı incelir, geçirimlilik düşer. Klor iyonu ve sülfat gibi zararlı etkenlerin beton içine ilerlemesi yavaşlar. Deniz etkisindeki yapılarda, sülfatlı zeminlerde ve atık su yapılarında katkılı çimentoların tercih edilmesinin sebebi budur.

Karar verirken bakılacak dört başlık

• Kalıp devir hızı: kalıp erken sökülecekse CEM I, süre esnekse CEM II.
• Kesit kalınlığı: 80 cm üzeri kesitlerde düşük hidratasyon ısısı öncelikli.
• Ortam etkisi: sülfat, klor veya deniz suyu varsa katkılı çimento.
• Mevsim: kışın erken dayanım, yazın düşük ısı belirleyici olur.

Uygulamada seçim çoğu zaman tek başına çimento tipiyle değil, karışım tasarımıyla birlikte yapılır. Su/bağlayıcı oranı, katkı kullanımı ve kür koşulları en az çimento tipi kadar etkilidir. Projenizin koşullarını paylaşırsanız teknik ekibimiz uygun tipi ve dayanım sınıfını birlikte değerlendirir.